عقـل از ديـدگاه تصـوّف

از: دکتر عليرضا نوربخش

ترجمه: صفورا نوربخش

       اولين بار که به ديدگاه صوفيان درباره‌ي عقل و استدلال برخوردم در دوران نوجواني بود. مولانا، عطّار، شاه نعمت‌الله ولي، حافظ، عراقي و پدرم دکتر جواد نوربخش، همه در اشعار خود از خطر افتادن در دام عقل و استدلال سخن گفته‌اند. تأکيد آنان بر اينکه استدلال نمي‌تواند ما را در راه حقيقت رهنمون باشد براي من عجيب بود. آيا اين بدان معناست که بايد استدلال را به طور کلي کنار بگذاريم؟ آيا ممکن است بدون استفاده از عقل و استدلال زندگي کرده و با مشکلات روزمره دست و پنجه نرم کنيم؟ اينکه درويشان دور و بر من همه آدم‌هايي منطقي بودند بر حيرت من مي‌افزود. همه‌ي آن‌ها شاغل بودند و براي حل مشکلات روزمره خود تصميماتي منطقي مي‌گرفتند. به علاوه، بيشتر صوفيان در گذشته، من‌جمله صوفيانِ ذکر شده، مرداني تحصيل‌کرده بودند و بيشتر عمر خود را به خواندن و نوشتن سپري مي‌کردند.

       داستان‌هاي بي‌شماري در ادبيات تصوّف از خطر افسون عقلِ خودکامه سخن گفته‌اند. داستان مولانا درباره‌ي نحوي و کشتي‌بان مثال خوبي در اين مورد است:

ادامه ...

 

جُـز لُطف و جُـز حَلاوَت، خود از شِکر چِه آيد

جُـز نور بَخش کـردن، خـود از قَمَـر چِـه آيد

جُـز رَنگ‌هايِ دِلکش، از گُلسِتـان چِـه خيـزَد

جُـز بَرگ و جُـز شُکوفِه، از شـاخِ تَـر چِـه آيد

جُـز طـالـعِ مُبـارک، از مُشتَـري چِــه يـابـي

جُـز نَقـدهـايِ روشَـن، از کـانِ زَر چِــه آيَــد

آن آفتــابِ تـابـان، مَـر لَعـل را چِــه بَخشَـد

وَز آبِ زِنــدِگانــي، اَنـــدَر جِگـر چِــه آيَــد

از  ديــدنِ جَمــالــي، کــو حُســن آفـرينَـد

بِـالله يکي نَظَـر کُـن، کانـدَر نَظـر چِــه آيــد

مـاييـم و شـورِ مَستـي، مَستي و مِـي‌پَرَستـي

زين سان که ما شُـدَستيم، از ما دِگر چِـه آيَـد

ادامه ...

  • افسـون عقـل

    دکتر عليرضا نوربخش

         صوفيان هميشه عليه افسون عقل در راه رسيدن به حقيقت سخن گفته‌اند. گفتمان ديني و اصول اخلاقي هميشه در قالب‌هاي قاطع و مطلق مطرح شده است. کساني که به واسطه‌ي عقل و استدلال به دنبال حقيقت معنوي مي‌روند دچار اين توهّم مي‌شوند که کلمات الهي را کاملاً و مطلقاً فهميده‌اند و با اين فهم به قضاوت ديگران مي‌نشينند. اين مهمترين نقد صوفيان به عقل و استدلال است. زيرا که عقل تظاهر به درک کلمات الهي مي‌کند و به اين ترتيب توهّم برتري بر ديگران را در شخص به وجود مي‌آورد. در اين معامله عقل تنها خوراک نفس است. به علاوه، اين تفکر غلط منجر به خودشيفتگي مي‌شود و از عمل کردن به اصول معنوي در زندگي روزمره ممانعت مي‌کند.

    دوفصلنامه صوفي، ش 92، ص 6

     





منتشر شد      
انگلیسی -   اسپانیایی -   روسی -   آلمانی -   استرالیا -   سوئدی -   ایتالیایی -   فرانسوی -   بلغارستانی -   اکراینی -   نیوزیلندی -   هلندی -   لهستانی -   کانادا -   بوستون آمریکا -   چک
ویکی پدیا سلسله نعمت اللهی -   ویکی پدیا جواد نوربخش
کلیه حقوق و مطالب این سایت متعلق به سلسله نعمت اللهی می باشد. استفاده و نشر مطالب آن با ذکر منبع آزاد می باشد